नेवाः समाज व मांया ख्वाः स्वयेगुया दिंया महत्व

नेवाः समाज व मांया ख्वाः स्वयेगुया दिंया महत्व

स्वनिगःया आदिवासी नेवाः समाज दुनेया संस्कृतियात स्वल धाःसा विविधता दु । संस्कृति धइगु सामूहिक कथं हनीगु ज्या खः । अथे संस्कार स्वल धाःसा नं विविधता दु । संस्कार धइगु मनूयात योग्य यायेगु निंतिं याइगु कर्मकाण्ड खः । नेवाः समाजय् संस्कृति व संस्कारया ल्याखं नं विविधता दयाच्वंगुया मूल कारण धइगु बौद्ध व हिन्दू धर्मनाप स्वानाच्वंगुलिं नापं थीथी दर्शनपाखें प्रभावित जुयाच्वंगुलिं हे खः । अथे थीथी धर्म व दर्शन नाप स्वानाच्वंगु जूसां आखिर नेवाःतयसं थःगु हे पहलं संस्कृति हना वयाच्वंगु दु । मेपिनिगुपाखें प्रभाव लाःसां नं थःगु हे पहःयात निरन्तरता बिया वयाच्वंगु नेवाःतयगु थःगु हे कथंया विशेषता खः ।

थःगु न्हिया न्हिथंया जीवनय् माःगु हलंज्वलंयात तकं पुजा याना छगू कथं द्यःया रुपय् हना वयाच्वंपिं तसकं सभ्य कथं नालातःपिं धइगु स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत खः । नेवाःतयसं थःपिनिगु जीवनय् प्रयोग याइगु ल्वाभःनिसें म्ह मफइगु इलय् लंकाः बिइम्ह धकाः थीथी द्यःयात पुजाआजा याना वयाच्वंगु दु । गथेकि न्हायपंस्याः द्यः, वास्याः द्यः जक मखु जीवनय् माःगु कथंया ख्यालि द्यःयात तकं पुजा याना वयाच्वंगु दु । उलि जक मखु जीवनय् मदयेकं मगाःगु खुसिनिसें चायात तकं पुजाआजा याना वयाच्वंगु दु ।

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतयसं तिथि हे क्वःछिना न्हापांनिसें मांया ख्वाः स्वयेगु याना वयाच्वंगु खः । लिपांगु इलय् वया स्वनिगलय् च्वंपिं मेमेपिन्सं नं मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् थः मांयात साःसाःगु नकः वनेगु चलन यानाहःगु दु ।

थुकथं जीवनय् प्रयोग जुइगु सामानंनिसें जीवनय् मदयेकं मगाःगु बुं वइगु अन्नयात तकं पुजा याइगु नेवाःतयगु मौलिक पहः खः । थथे थीथी कथंया सामाननिसें जीवनय् प्रयोग जुइगु फुक्क पक्षयात पुजाआजा याना वयाच्वंपिं नेवाःतयसं थःत जन्म बिउम्ह मां व अबुयात नं तसकं सम्मान याना द्यः भाःपिया वयाच्वंगु दु । मनू हे द्यः जुइगु दर्शन ज्वना च्वंगु नेवाः समाजय् विशेष कथं मां, अबु व गुरुयात तसकं हनीगु अले द्यः भाःपिइगु चलन दु । व हे मां, अबु व गुरुया प्रतीक हे नासः द्यः खः धाइ । उकिं नासः द्यः दुथाय् स्वंगू प्वाः दइ मखुसा व स्वंगू हे प्वाःया मंकाः रुप कथं छगू प्वाः जक नं तयातःगु दइ । नासः द्यः धइगु मां, अबु व गुरु खः धकाः नेवाः संस्कृतिविद्तयसं धायेगु याना वयाच्वंगु जूसां लिपांगु इलय् वया नासः द्यः धाइम्ह महाद्यः धकाः तकं ब्याख्या याना नासः द्यःयात हिन्दूकरण यायेगु ज्या जुयाच्वंगु खने दु ।

न्ह्यागु हे जूसां थःपिन्सं हने माःपिन्त तसकं हनाबना तइगु नेवाः समाज खः । नेवाः समाजय् अबुयात गुगु कथं सम्मान याइ उगु हे कथं मांयात नं सम्मान याइगु चलन दु । दच्छिया दुने मांया ख्वाः स्वयेगु दिं हे क्वःछिना थः मांयात सम्मान यायेगु अले जीवनय् संघर्ष याना न्ह्याः वने फयेमा धकाः पञ्चतत्वया शरीरय् पञ्चतत्वयात सन्तुलित याना तयेगु कथं पञ्चतत्वया प्रतीक कथं खेँ सगं बिइगु चलन दु मांया ख्वाः स्वयेगु इलय् । संघर्षवादी सिद्धान्त ज्वनाच्वंगु खें सगं बिया मांयात तसकं सम्मान यायेगु नाप नापं भ्वय् तकं नकीगु चलन धइगु नेवाः समाजय् ।  

खेँ सगं धइगु पञ्चतत्व ग्रहण याकेगु खः । मानव शरीर पञ्चतत्वं निर्माण जुयाच्वंगु धाइ । थ्व विश्व ब्रम्हाण्ड हे पञ्चतत्वं निर्माण जुयाच्वंगु खः धाइ ।

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतयसं तिथि हे क्वःछिना न्हापांनिसें मांया ख्वाः स्वयेगु याना वयाच्वंगु खःसा लिपांगु इलय् वया स्वनिगलय् च्वंपिं मेमेपिन्सं नं मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् थः मांयात साःसाःगु नकः वनेगु चलन यानाहःगु दु । चन्द्रमास कथं अर्थात तिथि कथं नेपाल संवतया चौलागा आमाइ खुन्हु मांया ख्वाः स्वयेगु याइ । गुला गुला तक प्वाथय् तया निगू जीवन हना थःत जन्म बिउम्ह मांया गुणयात लुमंकाः थःत जन्म बिउम्ह मांयात सम्मान यायेगु कथं तिथि हे क्वःछिना नेवाःतयसं मांया ख्वाः स्वयेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । थःगु जीवनय् न्ह्याक्व हे लिमलाःसां मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् अवश्य नं सकलसिनं थः थः मांयात छक लुमंकी नेवाःतयसं । तापाक्क वनाच्वंपिं म्ह्याय् मचा जूसां अले कायमचा जूसां, ब्यागलं च्वनाच्वंपिं जूसां मांयात लुमंकाः मांया सः न्यनेगु अले मांयात सगं बिइगु, भ्वय् नकेगु वा मेगु छुं नकेगु निंतिं मांयात लुमंकी ।

अले मांया ख्वाः स्वइगु दिनय् थः मांया जीवनय् वयेफुगु समस्यायात समाधानया निंतिं संघर्ष याना वने फयेमाः धकाः हे सगं बिइगु चलन दु नेवाः समाजय् । इहिपाः जुइ धुंकूपिं म्ह्याय् मस्त ला मांया ख्वाः स्वयेगु निंतिं थःछेँय् हे वइगु चलन दु ।

मांया ख्वाः स्वयेगु संस्कृति

थः मांया ख्वाः स्वयेगु दिंया रुपय् नालातःगु नखः खः मांया ख्वाः स्वयेगु दिं । चौलागा अमाई खुन्हु मांया ख्वाः स्वयेगु याइ । मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् मां दनिपिन्सं विशेष याना इहिपाः मजूनिपिं म्ह्याय् मस्त व काय् मस्तयसं खें सगं बिइगु नापं साःसाःगु भिंभिंगु नकेगु व वसः तकं थः मांया लःल्हायेगु याइ । अथे हे इहिपाः जुइ धुंकूपिं म्ह्याय् मस्तयसं ला भ्वय् ज्वरे याना थःछेँय् वया मांयात खेँ सगं बिइगु व भ्वय् नकेगु तकं याइ ।

मांया ख्वाः स्वयेगु संस्कृति थौंकन्हय् मंकाः परिवारय् जक जुयाच्वंगु खने दुसां बास्तवय् एकल परिवारय् नं मांलिसे ता ई तक तापाक्क च्वना च्वनीगु जुया झन अप्वः मांया गुणयात लुमंकेगु ज्या यायेमाली ।

मांया ख्वाः स्वइगु इलय् विशेष याना खेँ सगं बिइगु याइ । खेँ सगं बिइगु धइगु संघर्षवादी सिद्धान्त कथं जीवनय् वइगु अनेक कथंया समस्यालिसे ल्वाये फयेमा धकाः पञ्चतत्व ग्रहण याकेगु खः ।

खेँ सगं बिइगुया अर्थ

खेँ सगं बिइगु धइगु नेवाः समाजय् तसकं महत्वपूर्णगु संस्कृति खः । खेँ सगं धइगु पञ्चतत्व ग्रहण याकेगु खः । मानव शरीर पञ्चतत्वं निर्माण जुयाच्वंगु धाइ । थ्व विश्व ब्रम्हाण्ड हे पञ्चतत्वं निर्माण जुयाच्वंगु खः धाइ । पञ्चतत्व धइगु लः, फय्, पृथ्वी, आकाश व तेज तत्व खः । थ्व न्यागू तत्वं निर्माण जुयाच्वंगु शरीर जूगुलिं थुकी मध्ये छगू जक तत्व म्हो जुल धाःसां म्ह मफइ अर्थात विरामी जुइ धाइ । थ्व हे न्यागू तत्वयात सन्तुलित याना तयेगु निंतिं उकिया प्रतीक कथं पञ्चतत्व ग्रहण याकीगु धइगु हे खेँ सगं बिइगु खः ।

खेँ सगंया झवलय् लः अर्थात जल तत्वया प्रतीक कथं लखय् च्वनीम्ह न्याँ, फय् अर्थात वायु तत्वया प्रतीक कथं मायव:, पृथ्वी तत्वया प्रतीक कथं छ्वयला, आकाश तत्वया प्रतीक कथं मनातःगु खेँ अले तेज तत्वया प्रतीक कथं क्वाःजः बिइगु अयला: लःल्हाइगु खः । उकिं मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् मूल ज्या कथं खेँ सगं बिइगु याइ नेवाःतयसं ।

जीवनय् न्ह्याथेजाःगु पंगःत वःसां चीकाः वने फयेमा धकाः संघर्षवादी सिद्धान्त ज्वना मांया ख्वाः स्वयेगु ज्या नेवाःतयसं याना वयाच्वंगु दु । न्ह्यागु हे धर्म नाला वयाच्वंपिं चाहे हिन्दू जुइमा वा बौद्ध जुइम्ह सकल नेवाःतयसं अःपुक हे खेँ सगंयात स्वीकार याना वयाच्वंगु दु । उकिं नेवाः समाजय् विशेष कथंया मौलिक संस्कृति दुगु अले थःगु हे कथंया सिद्धान्त दुगु संस्कृति धइगु खेँ सगंया संस्कृति खः ।

मां मदये धुंकूपिन्सं निस्लाः बिइगुmata-tirtha

थः मां मदये धुंकूपिन्सं दच्छिया छन्हु जक जूसां नं थः मांयात लुमंकेगु याना वयाच्वंगु दु । गुला तक प्वाथय् तया जन्म बिउम्ह अले म्हुतुइ थ्यने धुंकूगुयात तकं ल्ह्वया नका तःधिकः याःम्ह थः मांया गुणयात लुमंकेगु दिं धइगु मांया ख्वाः स्वये दिं खः । थः मांया गुणयात लुमंकाः मदये धुंकूम्ह मांयात धार्मिक रुपं श्रद्धा प्वंकेगु कथं निसलाः बिइगु याना वयाच्वंगु दु । निसलाः बिइगु छगू संस्कृतिया रुपय् नेवाः समाजय् नालातःगु दु । थःथःगु छेँय् गुरुजुपिं वा द्यःबर्मूत सःताः नापं गुरुजुपिन्थाय् वा द्यःबर्मूपिन्थाय् वना निसलाः बिइगु याइ । गुलि गुलिसिनं ला सरादे तकं याइगु चलन दु । अले गुलिं गुलिं मनूत धाःसा मातातिर्थय् वना निसला बिइगु नाप नापं स्नान यायेगु तकं याना वयाच्वंगु खने दु ।

मातातिर्थय् मेला

मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् येँ जिल्ला दुने लाःगु दक्षिण पश्चिमपाखेया नेवाः वस्ती बालागामं च्वय् लाःगु कुण्डय् तःधंगु मेला जुइ । मां मदये धुंकूपिं उगु कुण्डय् वना स्नान यायेगु निसें सरादे यायेगु व निसला बिइगु तकं याइ । व हे कुण्डयात हे मातातिर्थ धाइगु ख: ।
न्हापा न्हापा मां मदये धुंकूम्ह मनूयात थःगु मांया लू मांया ख्वाः स्वयेगु दिनय् उगु हे कुण्डय् क्यंगु जुया हे मातातिर्थ धाःगु अले अबलेनिसें हे मेला जूगु खः धाइगु जनविश्वास दु । shreekrishna-maharjan

थौंया अत्याधुनिक इलय् नं मांया महत्व धाःसा अवश्य नं म्हो जुइमखु । छाय् धाःसा मां धाइम्ह गुला तक प्वाथय् तया जन्म बिउम्ह संसारय् दक्कले अप्वः माया याइम्ह धाइम्ह हे मां खः । थुगु खँय् सुयां नं निगू मत दइ हे मखु । मांया गुणयात सुयागु नं गुणलिसे गबलें नं तुलना याये फइमखु । उकिं मांया गुणयात लुमंकेगु अले मांयात छगू कथं सम्मान यायेगु दिं धइगु हे मांया ख्वाः स्वयेगु दिं खः ।

मांया ख्वाः स्वयेगु संस्कृति थौंकन्हय् मंकाः परिवारय् जक जुयाच्वंगु खने दुसां बास्तवय् एकल परिवारय् नं मांलिसे ता ई तक तापाक्क च्वना च्वनीगु जुया झन अप्वः मांया गुणयात लुमंकेगु ज्या यायेमाली । थःतः जन्म याना बिउम्ह मांयात लुमंकेगु दिं धइगु नेवाः समाजय् तसकं महत्व बियातःगु दुसा थौंया इलय् झन झन मांया ख्वाः स्वयेगु दिंया महत्व अप्वया वःगु दु । नेवाःतयसं संघर्षवादी सिद्धान्त कथं खेँ सगं बिइगु थःगु हे कथंया मौलिक संस्कृति खः । थौंया इलय् नेवाः समाजय् ल्यासे ल्यायम्हतयत तकं मांया ख्वाः स्वयेगु दिंया महत्वयात थुइका वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

लेखक बारेः

श्रीकृष्ण महर्जन

महर्जन नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबुका अध्यक्ष हुन् ।